دکتر بابک باب شریف ، متخصص چشم و فوق تخصص جراحی پلاستیک پلک و زیبایی و لیزر - عینکهای محافظ برای ورزشکاران

عینکهای محافظ برای ورزشکاران


مقدمه
ناگفته پیداست که استفاده از عینک های محافظ برای تمام افرادی که با ورزش هایی با احتمال خطر ضربه و آسیب به چشم می پردازند بسیار مفید است.بخصوص برای ورزشکار انی که عملا تک چشمی هستند و یا ورزشکار انی که به دلیل آسیب یا جراحی قبلی باید مراقب چشم خود باشد،استفاده از عینک های محافظ الزامی است.
بیش از42هزار آسیب چشمی  هنگام ورزش در سال 2000درآمریکا رخ داده است. 72درصد این آسیب ها در ورزشکاران زیر25سال و43درصد در افراد زیر15سال،8درصدنیزدربچه های کوچک تراز5سال رخ داده است.بخصوص بچه ها و نوجوانان به دلیل ورزش بی محابا احساس قدرت زیاد و عدم مراقبت کافی از ایشان در مکان های ورزشی بیش تر در خطر بروز این عوارض قرار دارند.
ورزش های که دراین نوشته به آن می پردازیم براساس عامه پسند بودن آنها یا شیوع زیاد عوارض چشمی درآنها انتخاب شده اند.بسکتبال و بیسبال به بیش از همه ورزش ها بخصوص در افراد 5تا24ساله همراه با آسیب های چشمی هستند.
تاریخچه
ساکنان قطب آلاسکا از شاخ  گوزن های قطبی ،چوب و صدف،عینکهای برای محافظت از چشم در برابر اشعه ساطع شده از برف و جلوگیری برف کوری می ساختند.آن ها سطح خلفی این عینک ها را به نحوی تراش  می دادند که به راحتی روی صورت و بینی شان قرار گیرد.در اوایل قرن بیستم رانندگان خودروهای رو باز و همین طور خلبانان هواپیماهای اولیه از عینک برای جلوگیری از برخورد خاک و ذرات معلق در هوا و ... به صورت و چشم خود استفاده می کردند.
ارزیابی آسیب های چشمی ورزشی
احتمال بروز آسیب چشمی بستگی به میزان شدت ضربه وارده به چشم در هنگام انجام ورزش دارد.این میزان خطر ارتباطی با تقسیم بندی آن ورزش به گروههای ورزشی تن به تن،رو در رو و یا انفرادی ندارد.در عین حال براساس نوع ورزش از نظر میزان خطر بروز آسیب چشمی ،ورزش ها را می توان به گروهای پرخطر ،با خطر متوسط ،کم خطر و بی خطر تقسیم نمود.   جدول یک ورزش ها را در این چهار گروه تقسیم بندی نموده است.تمامی ورزشکاران و سرپرستان هر رشته ورزشی ،لازم است از خطرات چشمی در هنگام آن ورزش و همچنین محافظ های چشمی موجود برای آن آگاه کردند.گرچه محافظ های چشمی  خطر بروز عارضه را بطور کلی از بین نمی برند،اما مشخص شده که احتمال بروز عوارض چشمی شدید را به شرط استفاده درست تا 90درصد کاهش می دهندپزشکان برای ورزشکاران تک چشمی ،استفاده از عینک محافظ را هنگام هر نوع ورزش، تفریح و فعالیتهای شغلی خطرناک اکیدا توصیه می کنند. منظور از ورزشکاران تک چشمی ،افرادی است که در یک چشم دیدی کم تر از40/20داشته باشند.اگر چشم با دید بهتر آسیب ببیند،این ورزشکاران با دید کم تراز40/20در چشم  باقی مانده،به شدت معلول بوده و ازجمله قادر به گرفتن گواهینامه رانندگی نیز نخواهند بود.ورزشکار انی که سابقه عمل جراحی یا آسیب به یک چشم را داشته اند به علت ضعف بافتی و ساختمانی این چشم در خطر بیش تری هستند.این ورزشکاران ممکن است احتیاج به محافظ های چشمی بیش تر داشته و باید ار انجام بعضی ورزش ها خودداری نماید.



انواع محافظ های چشمی
محافظ های چشمی و انواع عینک های ورزشی از نظر نوع قرارگیری روی صورت و میزان محافظتی که ایجاد می کنند بسیار متنوع هستند.یک چشم پزشکی ،اپتومتریست،عینک ساز،پزشک عمومی و یا مربی ورزشی با تجربه می توانند ورزشکاری را در انتخاب محافظ مناسب راهنمایی نماید.حتی برای ورزشکاران تنگ دست نیز می توان برنامه های مناسبی جت تهیه و استفاده ار محافظ های چشمی تدارک دید. چهار نوع عینک محافظ وجود دارد.دو نوع که در ورزش های پرخطر برای چشم مناسبند عبارتند از:
1.عینک های ورزشی ایمنی مطابق با استاندارد انجمن ارزیابی و مواد 
 (Amcrican society for Testing and Materials) ASTM  استاندارد F803 برای برخی ورزش ها (بویژه ورزش های راکتی مانند تنیس، بیسبال،بسکتبال، چوگان زنان و هاکی روی چمن).
2.عینک های محافظ که به کلاه ایمنی ورزشکاران متصل می شوند یا برای ورزش هایی که استاندارد
 And Materials F803 ((Amcrican society for Testing   ASTM
برای آنها کافی نیست.مواردی که برای آنها مشخصات استاندارد وجود دارد عبارتند از:ضربه زنندگان و دوندگان بیس بال(ASTM F910 )،پینتبال(ASTM1776)،اسکی((ASTM659و هاکی روی یخ (ASTM F513).
 برای فوتبال آمریکایی و چوگان مردان نیز انواع دیگری از محافظ های استاندارد وجود دارد.
  دو نوع عینک که برای جلوگیری از آسیب های چشمی ورزشی مناسب نیستند،عبارتند از:   
 1.عینک های زیبایی  روزمره(Fashion)که در واقع مطابق با استاندارد z80.3موسسه استاندارد ملی آمریکا (ANSI)هستند.
2.عینک های محافظی که مطابق با استاندارد ANSIZ87.1 موسسه ایمنی و سلامت شغلی (Occupational Safety and Health Administration)OSHAبرای مصارف صنعتی و آموزشی طراحی شده اند.
عدسی  با شماره یا بدون شماره (پلانو) ممکن است از مواد شفاف مختلفی ساخته شود،ازجمله  پلی کربنات ،پلی کربنات نشکن ترین و مقاوم ترین عدسی شفاف بوده و برای تمام عینک های محافظ از آن استفاده می شود.
جنس عدسی های محافظ عینک
شایع ترین نوع ماده ای که برای ساخت عدسی محافظ به کار می رود، پلی کربنات است.این ماده وزنی معادل نصف شیشه داشته و به همین علت عینک محافظ سبک تر و راحت تر خواهد بود.همچنین عدسی های ساخته شده از پلی کربنات نسبت به عدسی های شیشه ای در مقابل ضربه  بسیار مقاوم تر هستند.بخاطر داشته باشید که پلی کربنات نسبت به شیشه بسیار نرم تر بوده و به همین علت حتی با وجود استفاده از لایه ضد خش (Scartch-resistant coating)باز هم به آسانی روی آن خط و خراش ایجاد می شود.
چگونگی تهیه استاندارد برای عینک های محافظ
الف_برای آزمایش مقاومت در مقابل ضربه های معمولی ،عدسی را بدون قاب مورد آزمایش قرار می دهند.برای تقسیم بندی عینک های مقاوم در مقابل ضربه های شدید ،قاب و عدسی را باهم و به صورت واحد مورد آزمایش قرار می دهند.
 ب-عدسی های غیر طبی که برای آ آزمایش مقاومت در مقابل ضربه های شدید بکار می روند در قیاس با عدسی های طبی که از ماده مشابه ساخته شده باشند،نازک تر و در نتیجه آسیب پذیر تر هستند.
ج-در حال حاضر عدسی های طبی محافظ  نازک به شرط آن که معیارهای مقاومت در مقابل ضربه های شدید را دارا باشند،قابل استفاده در عینک های محافظ هستند.
  د-عدسی های محافظ در حال حاضر دو معیار تقسیم بندی دارند:
*عدسی های مقاوم در مقابل ضربه های معمولی (basic impact)
*عدسی های مقاوم در مقابل ضربه های شدید(high impact)
ه-آزمایش فرو افتادن توپ (drop ball)،میزان مقاومت عدسی در مقابل ضربه های معمولی (basic impact) را بررسی می نمایند.در این آزمایش یک توپ فولادی به قطر 5|2سانتی متر از ارتفاع 125 سانتی متری مستقیماً  به روی عدسی  رها می شود.برای تایید مقاوم بودن ،عدسی نباید دچار خرد شد گی،خراش یا شکستگی شود. درمورد تمام عدسی های شیشه ای باید این آزمایش انجام شود.برای عدسی های محافظ پلاستیکی تنها یک نمونه آماری از توده بزرگی از این عدسی های مورد آزمایش تهیه می شود.
ی-در آزمایش مقاومت در مقابل ضربه های شدید،یک توپ فولادی به قطر5|6میلی متر با سرعت5|4متر در ثانیه بطرف عدسی شلیک می شود،اگر عدسی دچار خرد شد گی،خراش یا شکستگی نشود،عدسی محافظ مورد تایید قرار می گیرد.برای آن که بدانیم یک عدسی محافظ از نظر مقاومت در مقابل ضربه های شدید مورد تایید می باشد یا خیر،باید دنبال یک علامت "+"(plus mark) روی آن باشیم.
دو علامت دیگر نیز ممکن است روی عدسی های محافظ مشاهده شود،علامت "V " بمعنای فتو کرومیک بودن عدسی و علامت "s "بمعنای رنگی بودن عدسی است.بر روی قاب عینک های محافظ اگر در مقابل ضربه های معمولی مقاوم باشند(basic impact) علامت "z87 " و در صورت مقاومت در مقابل ضربه های شدی( high impact) علامت "z87+ "حک شده است. اگر عدسی این عینک محافظ طبی باشد علامت         "2-z87 "روی قاب حک می شود.   

روش های تهیه تاییدیه  برای عینک های محافظ
محافظ هایی که با استانداردهای مناسب و بطور مستقل دز آزمایشگاه مورد تایید قرارگرفته اند،عینک های مناسبی بوده و استفاده از آن ها توصیه می شود.کمیته صدور تاییدیه برای عینک های محافظ
(Protective Eyewear certification Council PECC)برای عینک های مطابق با استانداردF803 ASTM (ورزش های با راکت مانند تنیس،بسکتبال،بیس بال،چوگان زنان و هاکی روی چمن)،استانداردF117   ASTM(پینت بال)و استاندارد F910 ASTM (بیس بال)تاییدیه صادر می نماید.موسسه استاندارد کانادا( Canadian Standards Association CAS) برای ورزش های با راکت مطابق استاندارد کانادا که مشابه استاندارد ASTMمی باشد مجوز صادر می نماید.همچنین کمیته تاییدیه وسایل هاکیHockey Equipment certification Council HECC  وسایل مورد مصرف در هاکی روی یخ  را از جمله کلاه خود و محافظ صورت را برای این ورزش مورد بررسی و تایید قرار می دهد.
کمیته ملی استاندارد وسایل ورزشی National Operating  Committee on Standards in Athletic Equipment یا NOCSAE   کلاه های محافظ در بیس بال و فوتبال آمریکایی و همچنین محافظ صورت را برای چوگان آقایان و فوتبال آمریکایی مورد بررسی و تایید قرار می دهد.توصیه می شود در ورزش  هایی که عینک محافظ استاندارد تایید شده برای آن ها وجود دارد،درصورت در دسترس بودن از محافظ هایی که مجوز HECC، CAS  ،PECC،یا NOCSAE   دارند،استفاده شود.
چند پیشنهاد
1.همه جوانانی که بطور منظم به یکی از رشته های ورزشی می پردازند،از محافظ های چشمی استفاده نمایند.
2.عینک های محافظ ورزشی توصیه شده در جدول 2بهترین گزینه بوده و استفاده از آن ها توصیه می شود.
3.راحت قرار گرفتن این عینک ها روی صورت بسیار مهم است.در بین بچه ها از آنجا که بسیاری از ایشان صورت های بسیار کوچکی دارند،ممکن است حتی قادر به استفاده از کوچک ترین این عینک های محافظ نباشند. 
این بچه ها را باید با عدسی های 3میلی متری پلی کربنات در قاب های طراحی شده برای کودکان با مشخصه ANSI Z87.1 محافظت نمود.البته باید به والدین کودک توضیح داده شود که این محافظ ها ایده آل نبوده و بهتر است فرزندانشان به ورزش های ایمن تر از نظر چشم بپردازند.
3.از آنجا که لنزهای تماسی هیچ نوع محافظتی فراهم نمی کنند،توصیه می شود که ورزشکاران علاوه بر لنز تماسی خود ،عینک های محافظ ذکر شده در جدول 2رانیز مورد استفاده قرار دهند. 


4.ورزشکاری که نیاز به عینک طبی دارد،از سه نوع محافظ چشمی می تواند استفاده نماید:
الف-عدسی های پلی کربنات  در یک قاب عینک ورزشی مطابق با استانداردF803 ASTM.
ب-لنز تماسی همراه با محافظ مناسب براساس جد.ل2.
ج- محافظ روی عینک طبی ورزشکار که با استاندارد شماره F803 ASTM سازگار باشد.
5.همگی ورزشکاران تک چشمی برای انجام هر نوع ورزش باید از عینک محافظ مناسب استفاده نمایند.
6.ورزشکاران تک چشمی و یا آن ها که سابقه ضربه به یک چشم یا عمل جراحی یک چشم را دارند نباید در ورزش هایی مانند بوکس یا ورزش های رزمی (که ورزشکاران با هم در تماس هستند)شرکت نمایند.توجه داشته  باشید که استفاده از محافظ چشمی عملا در ورزش هایی مانند بوکس،کشتی و یا ورزش های رزمی قابل استفاده  نمی باشد.البته در کشتی احتمال بروز آسیب چشمی خیلی کم است.
گرچه هیچ استانداردی وجود ندارد،اما بعضی کشتی گیران،خود محافظ هایی که کاملا محکم به سر می چسبد طراحی نموده اند.
7.در ورزش هایی مانند بیس بال که از کلاه خود و محافظ صورت استفاده می شود،به ورزشکاران تک چشمی  توصیه می شود که علاوه بر آن از عینک های ورزشی که مطابق استانداردF803 ASTM می باشند،استفاده نمایند.
8.در موقع خرید عینک های محافظ ،توصیه می شود عینکی خریداری نمایید که قاب آن نیز مقاوم باشد،به همین جهت موقع خرید عینک های محافظ به دنبال z87+""روی قاب آن بگردید.
9.برای عینک های محافظ می توان از لایه ضد انعکاس نور          Anti-reflective coating استفاده نمود. البته توجه داشته باشید که با این کار مقاومت عدسی در مقابل ضربه کاهش می یابد.
به یاد بسپاریم
-استفاده از عینک های محافظ برای تمام افرادی که به ورزش های با احتمال خطر ضربه و آسیب به چشم می پردازند بسیار مفید است.
-بسکتبال و بیس بال بیش از همه ورزش ها بخصوص دز افراد5تا 24 ساله همراه با آسیب های چشمی هستند.
-  پلی کربنات نشکن ترین و مقاوم ترین عدسی شفاف بوده و برای تمام عینک های محافظ از آن استفاده می شود.
-برای آن که بدانیم یک عدسی محافظ از نظر مقاومت در مقابل ضربه های شدید مورد تایید می باشد یا خیر باید بدنبال یک علامت "+"(plus mark)روی آن بود.
-دو علامت دیگر نیز ممکن است روی عدسی های محافظ مشاهده شود،علامت "V"بمعنای فتوکرومیک  بودن عدسی و علامت "S" به معنای رنگی بودن عدسی است.
-بر روی قاب عینک های محافظ اگر در مقابل ضربه های معمولی مقاوم باشند(basic impact)علامت z87""و در صورت مقاومت در مقابل ضربه های شدید(high (impact)علامت z87+""حک شده است.اگر عدسی این عینک محافظ طبی باشد علامت z87-2""روی قاب حک می شود.
ورزشکاری که نیاز به عینک طبی دارد،از3نوع محافظ چشمی می تواند استفاده نماید:
الف- عدسی پلی کربنات در یک قاب عینک ورزشی مطابق با استانداردF803 ASTM
ب- لنز تماسی همراه با محافظ مناسب بر اساس جدول2.
ج- محافظ روی عینک طبی ورزشکار که با استاندارد ASTM.
F803   سازگار باشد.

- همگی ورزشکاران تک چشمی برای انجام هر نوع ورزش باید از عینک محافظ مناسبی استفاده نمایند.

- در موقع خرید عینک های محافظ، توصیه می شود عینکی خریداری نمایند که قاب آن نیز مقاوم باشد،به همین جهت موقع خرید عینک های محافظ به دنبال علامت z87+""روی قاب آن بود.

آرشيو سه ساله پرسش و پاسخ موارد مرتبط با چشم پزشکي