دکتر بابک باب شریف ، متخصص چشم و فوق تخصص جراحی پلاستیک پلک و زیبایی و لیزر - معاینه و بررسی بیمار مبتلا به دوبینی

معاینه و بررسی بیمار مبتلا به دوبینی


کلمه Diplopia  از ترکیب دو کلمه (Double)dip و(SEE)opsدرست شده است.دوبینی معمولا در اثر یک انحرافات اکتسابی محورهای بینایی و چشم ایجاد می شود و عبارت از یک احساس نا خوشایند از سایه دار بودن یا دو تا بودن تصویر یک شیء می باشد و به عبارتی بیمار تصویر یک شیء را همزمان در دو مکان  مختلف می بیند که در اثر افتادن تصویر شیء مزبور بطور همزمان در فوو آی یک چشم و یک نقطه غیر فووآل در چشم دیگر است.شدت ناراحت کنند گی آن بر حسب میزان فاصله دو تصویر،شباهت دو تصویر به هم ،مدت پیدایش علایم ،سن بیمار ،شغل فرد،شرایط آشنا یا نا آشنایی محیط و شخصیت روانی فرد فرق می کند معمولا فرد بیمار می تواند تصویر فووآل را از غیر آن تشخیص دهد.
پس از آن ثابت شد که بیمار دو بینی واقعی دارد باقرار دادن پوشش جلوی یکی از چشم ها مشخص می شود که دوبینی تک چشمی (mono ocular)یا دو چشمی (Binocular)است.دوبینی تک چشمی معمولا در اثر اشکالاتی در مسیر ورود نور به چشم(Ocular media)ایجاد می شود.
این دوربینی با استفاده از Pinholeاز بین می رود.شایعترین عامل دوبینی تک چشمی کاتاراکت های خفیف می باشند.علاوه بر آنها می توان به اختلالات لایه اشکی،کدورت ها یا قوز قرینه،آستیگمات های بالا،کدورت های زجاجیه،پلی کور یا ،جابجایی و آنومالی های عدسی،جابجایی لنز داخل چشمی،اشکالات کنتاکت لنز مثل Decenterationو عینک های میوپ آستیگمات با شماره کم اشاره کرد.
اگر دو بینی تک چشمی Pinholeاز بین نرفت برای آن علل حسی (Sensory Origin)مطرح می شود.این نوع دوبینی و گاهی چند بینی (Polyopia)معمولا بعد از ضربه های مغزی و سکته های مغزی با گرفتاری ناحیه اکسی پتیال و نیز گاهی در هنگام درمان چشم آمبلیوپ ویا به طور موقت در چشم شدیدا آمبلیوپ پس از از دست دادن چشم سالم دیده می شود.
پس از آن که دوبینی تک چشمی رد شد،دوبینی دو چشمی مطرح می شود که خود به دو دسته دوبینی فیزیولوژیک تقسیم می شود.اگر بیماری شیء مورد نگاه (Object of regard)را یکی ببیند ولی اشیاء نزدیکتر و دورتر از آن را دوتا ببیند این دوبینی فیزیولوژیک است و طبیعی است ولی اگر شیء مورد نگاه را دوتا می بیند،این دوبینی پاتولوژیک است.
دوبینی فیزیولوژیک هم ارزش تشخیص و هم درمانی دارد،اولا از نظر تشخیصی نشان می دهد که قابلیت دید دو چشمی وجود د اردو ثانیا از نظر درمانی در تفهیم دوبینی به بیمار برای مقابله با سوپراسیون ارزشمند است.
وقتی که ثابت شد که بیمار دوبینی دو چشمی و پاتولوژیک دارد باید که دوبینی افقی است یا عمودی ویا چرخشی واگر افقی است آیا از نوع متقاطع است.برای این منظور یک فیلتر قرمز جلوی یکی از چشم ها گذاشته می شود و مشخص می شود که دوبینی از نوع عمودی ویا افقی ودر نوع افقی از نوع(Heteronymous)Crossedمی باشد که اولی معرف ETو دومی معرفXTو هر دو با NRCمی باشند.اگر بیمار دوبینی چرخشی دارد با کمک Double Maddox rod عضله فلج مورد شناسایی قرار می گیرد.
پس از آن که دوبینی از جهات فوق مشخص شد باید دید که دوبینی چه ویژگی هایی دارد و آیا همیشه یا گاهگاهی است و اگر همیشه نیست باچه فراوانی ظاهر می شود.فاصله دو تصویر از هم در دور بیشتر است یا در نزدیک و نیز در کدام جهت نگاه (Gaze)فاصله بیشتر می شود و چه موقعیتی از سر فاصله را کم یا زیاد می کند.مثلا اگر فاصله در دور بیشتر است گرفتاری عضلات LRو اگر در نزدیک بیشتر است گرفتاری عضلات MRیاS.O.بیشتر مطرح است.ضمنا اگر در یک جهت خاص از نگاه فاصله دو تصویر بیشتر باشد عضلات مسئول آن جهت خاص نگاه بیشتر گرفتارند.باید دید که آیا دوبینی رو به بهبود است یا روبه بدتر شدن است یا ثابت مانده است؟آیا تصویرهای دو گانه ثابتند یا حرکت می کنند(Oscillopsia)؟آیا دوبینی در طول روز تغییر می کند و به تدریج بدتر می شود؟آیا همراه با پتوز است؟آیا همراه رتراکسیون است؟
در بیماران مبتلا به دوبینی باید تاریخچه ضربه به سرو حدقه،دیابت ،فشار خون،سکته های مغزی،ضعف پیشرونده(میاستنی)،وضعیت تیروئید ،سابقه بیماریی های چشمی مانند پسودوتومور،اعمال جراحی استرابیسم ونیز سایر اعمال جراحی چشمی به ویژه کاتاراکت وRDوویتر کتو می و جراحی های ار بیت،وجود آمبلیوپی و تغییر عینک سوال کرد.
در معاینه این بیماران حرکات یک چشمی و دو چشمی،وضعیت سر ،وضعیت پلک ها و مردمک ها و اربیت ،معاینه حسی و حرکتی اعصاب کرانیال ،استریو پسیس،تست های دید دو چشمی و سپس اندازه گیری انحراف با منشور و FDTوFGT،بررسیIOPدر جهت های محدود شده ،بررسی Saccadic Velocityو میدان دید دو چشمی ،تست های Hess/Lancasterودر صورت لزوم تست تنسیلون و TFTو قند خون ناشتا و GTT و ESRو CTو MRIباید انجام شود. در بحث دوبینی لغات زیر باید مورد توجه قرار گیرند:
Persistent Diplopia +Binocular triplopia + Paradoxical diplopia +Horror fusion+ Intractable Diplopia+ Intractable diplopia+ Spontaneous  diplopia.  

آرشيو سه ساله پرسش و پاسخ موارد مرتبط با چشم پزشکي